ทำความรู้จักกับ ตัวระบุวัตถุดิจิทัล (DOI)

Facebook Profile photo
superpowerp ผู้เขียน
ผู้เขียนบล็อก
follow me

ตัวระบุวัตถุดิจิทัล หรือ ตัวบ่งชี้วัตถุดิจิทัล (อังกฤษ: digital object identifier: DOI) เป็นระบบสากลที่ใช้ระบุตัวเอกสารอิเล็กทรอนิกส์โดยไม่ขึ้นกับตำแหน่งที่อยู่ของเอกสารนั้น ๆ โดยหน่วยงานชื่อ International DOI Foundation (IDF) DOI เป็นเครื่องหมายการค้าจดทะเบียนของ IDF ประโยชน์ของระบบ DOI คือใช้เป็นข้อความที่ใช้แสดงแทนบทความทางวิชาการ ซึ่งทุกคนสามารถใช้หมายเลขนี้ในการค้นหาเอกสารที่ต้องการนั้น ๆ ในเครือข่ายดิจิตอล

 

โครงสร้างของ DOI
DOI ประกอบด้วยตัวเลขหรือข้อความ 2 ส่วน ได้แก่ prefix และ suffix ตัวอย่างเช่น

10.1000/182
ความหมาย

10.1000 เป็น prefix:
10 เป็นรหัสของรายชื่อ ซึ่งต้องเป็นตัวเลขที่ตั้งขึ้นโดยหน่วยงานที่ดูแล นั่นคือ International DOI Foundation ในปัจจุบันตัวเลขที่ถูกตั้งขึ้นอย่างถูกต้องคือหมายเลข 10 และ DOI ที่ใช้ในปัจจุบันทุกตัวจึงขึ้นต้นด้วย 10 ทั้งหมด
1000 เป็นรหัสลงทะเบียนของผู้ตีพิมพ์เอกสาร ในกรณีนี้ 1000 เป็นเลขของ International DOI Foundation
182 เป็น suffix หรือเลขประจำเอกสาร ใช้ระบุตัวตนของเอกสารชิ้นนั้น ๆ ในกรณีนี้ doi:10.1000/182 ใช้แทนคู่มือ DOI เวอร์ชัน 4.4.1 (DOI Handbook, Version 4.4.1)
ส่วน Prefix ตั้งขึ้นโดย DOI Registration Agency ให้เฉพาะแก่ผู้ที่ลงทะเบียนนั้น ๆ ส่วน Suffix นั้นตั้งขึ้นเองโดยผู้ที่ลงทะเบียน และต้องใช้แทนเอกสารใดเอกสารหนึ่ง ซึ่งสามารถใช้รวมกับเลขทะเบียนที่ใช้แทนหนังสือหรือเอกสารอื่น ๆ เช่น ISBN หรือ ISSN  ในการอ้างอิง DOI บนเว็บไซต์หรือในสิ่งตีพิมพ์ที่ถูกต้อง คือ doi:10.1000/182

 

ประวัติความเป็นมา
รหัสทรัพยากร สารสนเทศดิจิทัล หรือ DOI เกิดจากความร่วมมือของสมาคมสำนักพิมพ์แห่งสหรัฐอเมริกาที่ต้องการมาตรฐานการ ให้รหัสของเอกสารดิจิทัล ร่วมกับองค์กรต่าง ๆ เช่น International Publishers Association; International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers; Association of American Publishers โดยได้ก่อตั้งองค์กรที่ไม่แสวงหากำไรเรียกว่า มูลนิธิ DOI เรียกว่าThe International DOI® Foundation (IDF) ในปี 1977

ต่อ มา IDF ได้ทำงานร่วมกับองค์กร CNRI (Corporation for National Research Initiatives) ในการพัฒนาระบบ Handle System เพื่อใช้เป็นองค์ประกอบสำคัญทางเทคนิคของระบบ DOI

ในปีต่อมาคือ 1998-2000 IDF ร่วมกับ indecs project ได้กำหนด Indecs framework เป็น Data model องค์กรที่เป็น Registration Agency แห่งแรกเริ่มขึ้นในปี 2000 โดยการเชื่อมโยงบทความวารสารเรียกว่า CrossRef Registration Agency

ส่วน DOI syntax เป็นมาตรฐาน ISO ตาม A National Information Standards Organization (US) standard, ANSI/NISO Z39.84-2010 ต่อมาระบบ DOI ได้รับการรับรองเป็นมาตรฐานสากล Information and Documentation ในปี 2012

ในประเทศไทย
มีการนำรหัสทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลมาใช้งาน เริ่มมีการดำเนินการไปแล้ว โดยสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ได้สมัครสมาชิกเป็นผู้บริหารจัดการรหัสทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัลด้านการวิจัย ของประเทศกับ DataCite ซึ่งเป็น Registration Agencies (RA) และได้รับการยอมรับจากที่ประชุมใหญ่สามัญประจำปีของ DataCite ให้เป็นสมาชิกเต็มรูปแบบลำดับที่ 17 เมื่อวันที่ 11 ธันวาคม 2555

 

ดีโอไอ-ไทยแลนด์ (DOI-Thailand)

สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เป็นหน่วยงานหลักในด้านการวิจัยของประเทศ หนึ่งในภาระหน้าที่ คือ การเป็นศูนย์สารสนเทศการวิจัย ซึ่งมีบทบาทพัฒนาและเผยแพร่สารสนเทศด้านการวิจัยของประเทศ รวมทั้งให้บริการข้อมูลสารสนเทศด้านการวิจัยในรูปแบบดิจิทัล เพื่อให้เกิดการสร้างสรรค์ผลงานวิจัยที่เป็นประโยชน์ของประเทศ วช. จึงมีนโยบายให้บริการสารสนเทศด้านการวิจัยที่เป็นมาตรฐานและทันสมัย จึงได้เข้าร่วมเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบ (Full Member) กับองค์กรรับจดทะเบียน (Registration Agency : RA) DataCite ประเทศเยอรมนี ซึ่งสนับสนุนการใช้รหัสตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) กับงานวิจัยและงานวิชาการระดับอุดมศึกษา ทำให้ วช. เป็นหน่วยงานที่รับลงทะเบียนแห่งแรกและแห่งเดียวของประเทศไทย อันเป็นการพัฒนาขีดความสามารถด้านการบริหารจัดการข้อมูลงานวิจัย อีกทั้งส่งเสริมและพัฒนาระบบวิจัยของประเทศไทยด้วย ตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) คือ เลขมาตรฐานสากลประจำไฟล์ดิจิทัลที่เผยแพร่ บนอินเทอร์เน็ตใช้ในการระบุตัวตน เรียกได้ว่าเป็นรหัสประจำเอกสารดิจิทัล ตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) มีประโยชน์ ต่อนักวิจัย เช่น ช่วยในการเข้าถึงข้อมูล การค้นหา สามารถสืบค้นเจอข้อมูลการวิจัยฉบับเต็ม (full text) แม้จะมีการเปลี่ยนที่อยู่ของเว็บไซต์ หรือ URL ก็ตาม และด้านความสะดวกในการเข้าถึงข้อมูล ไม่ว่าจะเป็นการค้นจาก ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง หรือคำสำคัญ จะช่วยแสดงผลเป็นการโยงถึงตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) นั้น

วช. โดย ศูนย์สารสนเทศการวิจัย (ศสจ.) ได้ดำเนินการบริหารจัดการตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) ด้วยการจัดทำนโยบายการให้บริการตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) การพัฒนาระบบ NRCT’s Local Handle System และให้บริการกำหนดรหัสตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) กับงานวิจัย วิทยานิพนธ์ และบทความวารสาร ซึ่งการดำเนินงานดังกล่าวเป็นเรื่องที่ใหม่ในวงการของการกำหนดรหัสตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) กับทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล ดังนั้น การประชาสัมพันธ์และเผยแพร่องค์ความรู้เกี่ยวกับตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) รวมถึงการขอรับบริการรหัสตัวระบุวัตถุดิจิทัล (ดีโอไอ) นั้น เป็นสิ่งที่มีความสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่งต่อการเข้าถึงข้อมูลสารสนเทศการวิจัยในรูปแบบดิจิทัลในยุคปัจจุบัน

 

สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ 

ฝ่ายบริหารจัดการตัวระบุวัตถุดิจิทัล ศูนย์สารสนเทศการวิจัย
สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
โทร. 0-2561-2445 ต่อ 507, 353, 570 โทรสาร. 0-2579-6382

 

ที่มา :

https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%96%E0%B8%B8%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%B1%E0%B8%A5

http://www.nrct.go.th/NewsSection/tabid/78/ctl/ArticleView/mid/388/articleId/876/–DOIThailand.aspx#.WouNt66WbIU

http://www.doi.org/index.html

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *